ÇELİŞKİLER
Çelişki, kısaca tutarsızlık bir konu hakkında güvenilirliği olmayan durumlar için kullanılan felsefi ve mantıksal bir kelimedir. Günlük yaşantımızda ne kadar da çoktur çelişki yaratan durum ve olaylar. Çelişki mantıkta, felsefede farklı görüş alanları açıyor.
Çelişki, aslında düşünme ve sorgulama yollarını bize gösteriyor. Evet, kafamızı karıştırsa bile çok düşünce üretmemizi ve kafamızda pek çok pencere açtığı da doğru değil midir?
Çelişki yasası nedir?
Doğru ya da yanlış kesin hüküm bildiren ifadelere önerme denir. Mantıkta, çelişmezlik yasası herhangi bir önerme için önermenin ve onun olumsuzlama sının aynı anda doğru olamayacağını belirtir; örneğin, " ev beyazdır önermesi “ ve onun olumsuzlaması " ev beyaz değildir " birbirini dışlayan öner melerdir. Her ikisinin de olma olasılığının çelişkisi insanı düşündürmez mi?
William Shakespeare Hamlet isimli oyununda “Olmak ya da olmamak, işte bütün mesele bu” derken çelişkileri de göstermiyor muydu?
“Hamlet Sendromu” olarak da adlandırılan bu durum, ismini aldığı karakterin yaşadığı üzere, karar verememenin sürüklediği eylemsizlikle beraber, durmadan insanın içini kemiren sorgulamalara kadar evrilen bir süreci yansıtır.
Bizim çelişkilerimiz, daha tutarlı, daha düzeltilebilir ve daha basittir. Felsefi ve mantıksal yanı pek yoktur. Örneğin;
Türkiye İstatistik Kurumu (TÜİK) resmi bir kurumdur ama enflasyon değerleri, başka tüketici endeksleriyle karşılaştırılınca çelişkili sonuçlar verir. Tutarsızlık nedense açıklanmaz ya da düzeltilmez.
LGS veya ÖSS sınavlarında, seçeneklerde birbirleriyle tutarsızlık yaratan çelişkili sorular olur ama bunun önüne nedense geçilmez.
Bir doktorun, hastasına koyduğu teşhis başka bir doktor tarafından kabul edilmez ve hasta bu yüzden zarar görür, nedense bu yanlışlıklar düzeltilmez.
Bir din görevlisinin haram dediği bir şeyi, başka bir din görevlisi helal sayar nedense bu yanlışlık düzeltilmez.
Adam öldüren, gasp eden, kadın ve çocuğa istismar eden bir suçlu sadece mahkemede hakim karşısına düzgün çıkarak pişman olduğunu söylerse, salıverilir ama hakaret nedeniyle dava açılan bir kişi hapse girmekten kurtulamaz.
Adam, hac faraziyesini yapmak için hacca gider ama döndüğü zaman hırsızlık yapar. Yüz kere de hacca gitse, hırsızlıktan, haksızlık yapmaktan vazgeçmez. Nedense hacı olduğu için saygı gösterilir.
Çelişkide olmak bir güzellik anlayışı değil ki, Aşık Veysel'in kendisini terk eden eşine yazdığı “Güzelliğin On Para Etmez” türküsü gibi affedilebilsin.
Bizim çelişkilerimiz, bizi sorgulamaya, düşünmeye nedense sevk etmiyor! Sayamadığım pek çok konudaki çelişkilerimizi düşünüp, neden, nasıl, niçin sorularını sorabilseydik eğer, ülkemizde düşünsel devrim gerçekleşebilirdi. Hapishaneler düşünsel kapasiteleri yüksek insanlarla doludur. Bunu kabul etmemek için çelişkilerimizi daha iyi anlamalıyız.
16.01.2026
Lütfiye Kader
Em.Uz.Fen Bil.Öğretmeni