6 Şubat 2023’te Kahramanmaraş ve 20 Şubat 2023’te Hatay merkezli büyük depremlerin üzerinden üç yıl geçti. Depremlerin yarattığı büyük yıkımın ardından, ikincil bir felaket haline gelen hava kirliliği ise deprem bölgesinde halk sağlığını tehdit etmeye devam ediyor. Depremden en çok etkilenen beş ilde hava kirliliği hâlâ yasal sınır değerlerin çok üzerinde seyrediyor.

Temiz Hava Hakkı Platformu (THHP), Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı’nın yayımladığı resmi verilerle 2025 yılına dair hava kalitesi değerlendirmesini içeren bir basın bülteni yayımladı. Bültene göre, depremden en çok etkilenen beş ilde hava kirliliği hâlâ yasal sınır değerlerin çok üzerinde seyrediyor. Hava kirliliğinin en önemli göstergelerinden biri olan partikül madde (PM10) düzeyleri, 2025 yılında Bakanlık tarafından belirlenen yıllık ortalama sınır değer olan 40 µg/m³’ün:

• Elbistan–Kahramanmaraş’ta 3,2 katı,
• Malatya ve Osmaniye’de 2,8 katı,
• Hatay’da ise 2,5 katı olarak ölçüldü.

Öte yandan hava kirliliğinin gözle görülür biçimde devam ettiği Antakya gibi kent merkezlerinde çok sayıda hava kalitesi izleme istasyonu ölçüm yapmıyor ya da ölçüm sonuçları kamuoyu ile paylaşılmıyor.

THHP’den yapılan açıklama şu şekilde:
“6 Şubat’ı anarken, deprem bölgesinde hava kalitesinin iyileştirilmesi ve yurttaşların sağlığının korunması için gerekli adımların hâlâ atılmadığını üzülerek görüyoruz. Kentlerde bina yıkım ve inşa faaliyetleri kontrolsüz biçimde sürdürülüyor, etkin bir toz yönetimi uygulanmıyor. ÇED Gerekli Değildir kararlarıyla hızla ve denetimsiz şekilde işletmeye alınan beton santralları ve taş ocakları, havadaki toz ve partikül madde yükünü daha da artırıyor. Altyapısı henüz tamamlanmamış sokak ve caddelerde yoğun araç trafiği ciddi düzeyde toz oluşumuna yol açıyor.

Toz kirliliği en çok bebekleri, çocukları, gebeleri, yaşlıları ve kronik hastalığı olan yurttaşları etkiliyor. Bölgede solunum yolu şikayetlerinde belirgin bir artış gözleniyor. Partikül maddeler ayrıca kalp-damar, beyin ve sinir sistemi, böbrek hastalıklarına ve kanserlere yol açabiliyor.

Elbistan, Malatya, Osmaniye ve Hatay başta olmak üzere tüm deprem bölgesinde, temiz hava ve sağlıklı yaşam hakkını esas alan acil adımlar atılmalıdır:

• Hava kalitesi düzenli olarak izlenmeli ve ölçüm sonuçları eksiksiz biçimde kamuoyuyla paylaşılmalıdır.
• Daha ince partikül maddeler olan ve çok sayıda ölüme de yol açabilen PM2.5 ölçümlerine gecikmeden başlanmalıdır.
• Enkaz depolama ve ayrıştırma alanları yerleşim yerlerinden uzaklaştırılmalıdır.
• Yeniden inşa süreci, toz yönetimi teknikleri uygulanarak ve mevzuata uygun şekilde yürütülmelidir.
• Bölgedeki hava kirliliği ile ilişkili hastalıkların takibi ve kontrolü açısından İl Sağlık Müdürlükleri tarafından yerel eylem planları geliştirilmeli ve somut adımlar atılmalıdır.

Geleceği; halk sağlığını yok sayarak değil, hakları ve yaşamı koruyarak inşa edebiliriz.”